เล่ม ๔๔ ปัฏฐาน ภาค ๕

ภาพรวม

(ได้กล่าวไว้แล้วในหน้า ๑๑๑๓ ว่า พระไตรปิฎก เล่ม ๔๔ ว่าด้วยธรรมหมวด ๒ กับ หมวด ๓ ผสมกัน ธรรมหมวด ๓ กับหมวด ๒ ผสมกัน ธรรมหมวด ๓ กับหมวด ๓ ผสมกัน ธรรมหมวด ๒ กับหมวด ๒ ผสมกัน โดยใช้ธรรมะในคัมภีร์ธัมมสังคณีเป็นบทตั้งเช่นเดิม ในที่นี้จะแสดงตัวอย่างให้เห็นหมวด ๒ ข้อ ดังต่อไปนี้)

๑. ธรรมหมวด ๒ กับหมวด ๓ ผสมกัน (อนุโลมทุกติกปัฏฐาน)

เพราะอาศัยธรรมอันเป็นเหตุ อันเป็นกุศล จึงเกิดธรรมอันเป็นเหตุ อันเป็นกุศล เพราะเหตุเป็นปัจจัย ฯลฯ

(พึงสังเกตว่า ธรรมอันเป็นเหตุ เป็นธรรมในหมวด ๒ ธรรมอันเป็นกุศล เป็นธรรม ในหมวด ๓ ในที่นี้กล่าวถึงธรรมที่เป็นทั้งเหตุ เป็นทั้งกุศลผสมกัน เช่น อาศัย อโลภะ ซึ่ง เป็นทั้งเหตุทั้งกุศล เกิด อโทสะ หรือ อโมหะ ซึ่งเป็นทั้งเหตุทั้งกุศล)

๒. ธรรมหมวด ๓ กับหมวด ๒ ผสมกัน (อนุโลมติกทุกปัฏฐาน)

เพราะอาศัยธรรมอันเป็นกุศล อันเป็นเหตุ จึงเกิดธรรมอันเป็นกุศล อันเป็นเหตุ เพราะเหตุเป็นปัจจัย ฯลฯ

(พึงสังเกตว่า ธรรมอันเป็นกุศล เป็นธรรมในหมวด ๓ ธรรมอันเป็นเหตุ เป็นธรรม ในหมวด ๒ เป็นแต่ในที่นี้นำธรรมในหมวด ๓ มาเรียงไว้ก่อน เนื้อหาก็คงเป็นเช่นเดียวกับ ข้อ ๑)

๓. ธรรมหมวด ๓ กับหมวด ๓ ผสมกัน (อนุโลมติกติกปัฏฐาน)

เพราะอาศัยธรรมอันเป็นกุศล อันสัมปยุตด้วยสุขเวทนา จึงเกิดธรรมอันเป็นกุศล อันสัมปยุตด้วยสุขเวทนา เพราะเหตุเป็นปัจจัย ฯลฯ

(พึงสังเกตว่า ธรรมอันเป็นกุศล เป็นธรรมในหมวด ๓ ธรรมอันสัมปยุตด้วย สุขเวทนา ก็เป็นธรรมในหมวด ๓)

๔. ธรรมหมวด ๒ กับหมวด ๒ ผสมกัน (อนุโลมทุกทุกปัฏฐาน)

เพราะอาศัยธรรมอันเป็นเหตุ อันมีเหตุ จึงเกิดธรรมอันเป็นเหตุ อันมีเหตุ เพราะ เหตุเป็นปัจจัย ฯลฯ

(พึงสังเกตว่า ธรรมอันเป็นเหตุ เป็นธรรมในหมวด ๒ ธรรมอันมีเหตุ ก็เป็นธรรม ในหมวด ๒)

จบความย่อแห่งพระไตรปิฎก เล่ม ๔๔