Appearance
ศัพท์ธรรมะ
หมวด ก
ถ้อยคำที่ควรพูด เรื่องที่ควรนำมาสนทนาในหมู่ภิกษุ ๑๐ อย่าง เช่น เรื่องความมักน้อย สันโดษ ความสงัด
การกระทำที่ประกอบด้วยเจตนา — ทำด้วยความจงใจหรือเจตนา ทั้งฝ่ายดีและฝ่ายชั่ว
กรรมเครื่องเศร้าหมอง สี่อย่าง คือ ปาณาติบาต อทินนาทาน กาเมสุมิจฉาจาร มุสาวาท
เมื่อเห็นผู้อื่นทุกข์ หวั่นใจคิดหาทางช่วย — หนึ่งในพรหมวิหาร ๔
วัตถุอันจูงใจเพ่งเพื่อสมาธิ เช่น ปฐวี อาโป เตโช วาโย — ฯลฯ
เพื่อนดี มิตรที่พึ่งได้ในทางคุณธรรม
สติพิจารณากายให้เห็นตามสภาพ เกิดรู้เท่าทัน ไม่หมกมุ่น
รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ อันน่าใคร่า
ทางแห่งกุศลทางกาย วาจา ใจ สิบทาง — กายสุจริต ๓ วจีสุจริต ๔ มโนสุจริต ๓
รากแห่งกุศล อโลภะ อโทสะ อโมหะ
หมวด ข
กองรูปนามห้า — รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ
หมวด ค
ทางไปแห่งการเกิด — ๕ คติ คือ นรก กำเนิดดิรัจฉาน เปรต มนุษย์ เทพ
ผู้ครองเรือน พ่อเรือน คหบดี — ฝ่ายฆาราวาสในพุทธบริษัท
ความเคารพ เอื้อเฟื้อ ใส่ใจปฏิบัติต่อผู้หรือสิ่งที่ควรนับถือ
หมวด จ
เดินกลับไปมาโดยมีสติกำกับ
ฌานที่สี่ มีอุเบกขาและเอกัคคตาเป็นลักษณะเด่น
สภาพรู้อารมณ์ นึกคิด ความเป็นใจ — ตามวิจัยฝ่ายจิตตนุปปาทาทิ
ความหลุดพ้นแห่งจิตจากกิเลส ด้วยสมาธิหรือวิเวก
หมวด ฉ
ความพอใจ ยินดี รักใคร่ — หนึ่งในอิทธิบาท
หมวด ต
พระนามแห่งพระพุทธเจ้า — ผู้เสด็จมาโดยถูกต้องตามที่เป็นจริง ฯลฯ
กามตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา — ความทะยานอยาก แส่หา
หมวด ท
พระญาณอันยิ่ง สิบประการ — ฐานาฐานะ ฯลฯ จนถึงอาสวักขยญาณ
ทิฏฐิชนิดต่างของสมณพราหมณ์ แบ่งเบื้องต้น ๑๘ เบื้องปลาย ๔๔
ทัศนะหยั่งรู้จุติและอภิราช ตามอำนาจกรรม — วิชชาข้อที่ ๓ ในวิชชา ๓ / ๖
สภาพแห่งทุกข์ — ทุกขทุกขตา วิปริณามทุกขตา สังขารทุกขตา
กายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต — ฝ่ายกลับกันคือ สุจริต ๓
เทวดา — แบ่งสมมติ อุปปัตติ วิสุทธิ ตามบรรยายในพระบาลี
หมวด ธ
สัจจธรรม คำสอน และธรรมดาของสังขาร ตามบริบท
สิ่งทรงสภาพ จักขุธาตุ ฯลฯ จนถึงธัมมธาตุ
หมวดพระอภิธรรม คัมภีร์ที่ ๓ — สงเคราะห์ธรรมเข้ากับ ขันธ์ อายตนะ ธาตุ
วัตรอันสมัครใจสมาทาน เพื่อขัดเกลาและมักน้อย
หมวด น
คำสั่งสอนมีลักษณะเก้าอย่าง — สุตตะ เคยยะ ฯลฯ จนถึงเวทัลละ
ธรรมอันทำที่พึ่ง มีศีล สดับ คบมิตรดี ฯลฯ
ความดับกิเลสและทุกข์ — สอุปาทิเสสและอนุปาทิเสส ตามลำดับอรรถ
กามฉันทะ พยาบาท ถีนมิทธะ อุทธัจจกุกกุจจะ วิจิกิจฉา — เครื่องกั้นจิต
หมวด ป
อวิชชาเป็นต้นจนถึงทุกข์ — แนวอิงอาศัยเกิดดับ
บุคคลฝึกลำบากรู้ช้า ฝึกลำบากรู้เร็ว ฝึกสะดวกรู้ช้า ฝึกสะดวกรู้เร็ว — ตามฝ่ายฝั่งฌานอบรม
อัตถ ธัมม นิรุตติ ปฏิภาณ
เหตุเครื่องอาศัย — อุปฐาน ปัจจัย ๒๔ ฯลฯ ในวิเคราะห์ฝ่ายวิเศษ
เพียรกัน ละ ให้เกิด รักษากุศล
จินตามย สุตมย ภาวนามย — ปัญญาแนวต่าง ๆ
อิทธิ อาเทสนา อนุสาสนี — ๓ ฐานอัศจรรย์
หมวด ผ
กระทบ — อารมณ์ถูกต้องแห่งจิต ประกอบอายตนะ ๆ
หมวด พ
มรรคแห่งศีล สัมโพธิ หรือวิถีอันสูง ตามเนื้อหาสูตร
เมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา — ธรรมอยู่เย็นอันปราศจากอาฆาต
อกุศลราศี ความเจ็บใจ คิดอาฆาต
ศรัทธา วิริยะ สติ สมาธิ ปัญญา — กำลังอันยังคณะอบรม
บริวารพระพุทธเจ้า สี่ตระ — ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา
สติ ธัมมวิจยะ วิริยะ ปีติ ปัสสัทธิ สมาธิ อุเบกขา — องค์แห่งตรัสรู้
รวม สติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ฯลฯ มรรค ๘ — ฝ่ายจะตรัสรู้
หมวด ภ
กามภพ รูปภพ อรูปภพ — วิเวกของการเกิด
บุรุษผู้อุปสมบทในสงฆ์
สตรีผู้อุปสมบทในสงฆ์ฝ่ายเนกขัมมะ
หมวด ม
มงคล ๓๗–๓๘ ประการ — มิใช่เครื่องลาง แต่คือข้อปฏิบัติอันยังความเจริญ
สัมมาทิฏฐิ ฯลฯ จนสัมมาสมาธิ — ทางอันสูงเพื่อดับทุกข์
มาตราอ้างอิง สอบกล่าวอ้างว่าเป็นคำตถาคต ต่อพุทธวจนะ ต่ออนุฏฐาโบธิ ฯลฯ
วิมุตติอันไม่แท้ — พ้นวิกปั่นเทียมเพราะเหตุภายนอก ไม่ถึงดับกิเลส
อิ่มเอิบเมื่อผู้อื่นได้ดี — แผ่ฝ่ายพรหมวิหาร ๔
เจตนาตีโต้ แสดงสิ่งไม่เท็จให้เท็จ
อวิชชา ความไม่รู้ — รากฝ่ายอกุศล หนึ่งในอกุศลมูล ๓
หมวด ย
กาม ภพ ทิฏฐิ อวิชชา — สี่พวกที่ประกอบสัตว์ไว้กับเวียน
หมวด ร
แก้วอันยิ่ง สาม คือพระพุทธ ธรรม สงฆ์
ฝ่ายอันปรุงอันปฏิกูล รวมร่างกายวัตถุ ตามฝ่ายอภิธรรม
หมวด ล
ลาภ ยศ สรรเสริญ สุข — เสื่อม นินทา ฯลฯ อันจิตพึงอดทน
มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ — ฝ่ายอันหลุดพ้นวิสัยโลกี
รากฝ่ายอกุศล — ความติดใจ อยากได้ ตระหนี่ ฯลฯ
หมวด ว
ปุพเพนิวาสานุสสติ จุตูปปาต อาสวักขย — ตามฝ่ายวินัยปาราชิกกทาน
รู้อารมณ์ จำแนกตาม อายตนะ ฯลฯ
ผลแห่งกรรม — ฝ่ายอันตามมาจากกรรมก่อน
เที่ยงทั้งที่ไม่เที่ยง ฯลฯ — สี่แง่ ตามฝ่ายฌาน นิมิต ฯลฯ ในยุฏฐาน
รู้เท่าโดยปัญญา — ฝ่ายฝั่งฌาน สติ ฯลฯ
เจโตวิมุตติ อันยิ่ง แปดขั้น — ตามลำดับฌาณ/มุขะ
วิมุตติ ห้าสถา — ตทังคะ ฯลฯ จนสุดกิเลส
ความเพียร — หนึ่งในพละ/พล ๕ / อินทรีย์ ฯลฯ
สุข ทุกข์ อทุกขมสุข ฯลฯ จนละเอียดตามฝ่ายสังยุตต์/วิภังค์
หมวด ศ
แน่วแน่ในสิ่งงาม — หนึ่งในพละ/อริยทรัพย์/อินทรีย์
กาย วาจา อันสงบ ตามฝ่ายฝั่งฌานพื้น
หมวด ส
กาย เวทนา จิต ธรรม อนุปัสสนา ตามลำดับ
ฌานรูป สี่ อรูป สี่ — ฝ่ายฝั่งสมาธิ
หกชั้นกามาวจร จาตุมหาราช ฯลฯ ปรนิมมิตวสวัตดี
สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา ฯลฯ จนกลิ่นอายุ ลำดับตามฝ่ายฝั่งฌาน/มรรค
อนิจ อนัตต อสุภ ฯลฯ — นิมิตอันยังคณะบำรุง
กายสุจริต วจี มโน — ฝ่ายดี คู่ ทุจริต
เอกพีชี โกลังกะ สัตตักขัตตุปรมะ — แบ่งฝ่ายโสดา
หมวด อ
ฝ่ายกลับกันกุศล กาย วาจา ใจ สิบทาง
โลภะ โทสะ โมหะ — รากแห่งอกุศล
อันตราปฯ อุทธังโสโต ฯลฯ — แบ่งฝ่ายอนา
ศรัทธา ศีล หิริ โอตตัปปะ พาหุสัจจะ/สุตะ จาคะ ปัญญา
โสดา สกา นา อรหา — หรือแยก ๗ ฝ่ายวิกขัมปะ/ปัญญา ฯลฯ
ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค — ความจริงอันประเสริฐ
อากาศานัญจายตนะ ฯลฯ — ฌาน/ภพ อรูป
อายตนะใจภายนอก/ใน — ตา หู ฯลฯ โผฏฐัพพะ ธรรมาธารม
อาหารกวฬา ฯ ผัสสา ฯ มโนสัญฯ ฯ วิญญาณา ฯ ตามฝ่ายฝั่งฌาน/จิตตะ
ฉันทะ วิริยะ จิตตะ วิมังสา — ฐานแห่งความสำเร็จอันยิ่ง
อินทรีย์ตา ฯ จนอรหัต ตามฝ่ายฝั่งฌาน/ฝ่ายฝั่งฌาน/อินทรียวิภังค์