เศรษฐี คฤหบดี

หมวด ก

พราหมณ์ผู้มั่งคั่งที่ครอบครองหมู่บ้านพราหมณ์ชื่อขานุมัตตะ ซึ่งได้รับพระราชทานจากพระเจ้าพิมพิสาร ท่านเป็นผู้เตรียมโภคทรัพย์และสัตว์จำนวนมากเพื่อประกอบมหายัญ แต่เมื่อได้ฟังธรรมจากพระพุทธเจ้า จึงเลื่อมใสและเปลี่ยนวิธีการบูชายัญเป็นการให้ทานและรักษาศีลแทน

ภาค ๔ เล่ม ๙ — ๕. กูฏทันตสูตร

หมวด จ

พราหมณมหาศาล (พราหมณ์ผู้มั่งคั่งมีทรัพย์มาก) ที่มีชื่อเสียง เป็นผู้ครอบครองหมู่บ้านพราหมณ์ชื่อโอปาสาทะ ซึ่งได้รับพระราชทานจากพระเจ้าปเสนทิโกศล และเคยอาศัยอยู่ในหมู่บ้านชื่ออิจฉานังคละ

ภาค ๔ เล่ม ๑๓ — พราหมณวรรค คือวรรคที่ว่าด้วยพราหมณ์ มี ๑๐ สูตร — ๔๕. จังกีสูตร

(บุคคลในอดีตชาติ/ชาดก) เศรษฐีผู้มีปัญญาพิจารณาเหตุผล ย่อมสามารถตั้งตนได้ด้วยทรัพย์อันเป็นต้นทุนแม้น้อย เหมือนคนก่อไฟกองน้อยให้เป็นกองใหญ่

ภาค ๔ เล่ม ๒๗ — ขุททกนิกาย (ขุ.) — เอกนิบาต ชาดก — ๓. จุลลกเสฏฐิชาดก

หมวด ช

พราหมณมหาศาลผู้มีชื่อเสียง พักอาศัยอยู่ในตำบลบ้านมนสากตะ และกรุงสาวัตถี เป็นผู้มั่งคั่งที่เคยนั่งรถเทียมด้วยม้าขาวไปเฝ้าพระพุทธเจ้า และได้เข้าเฝ้าเพื่อสนทนาธรรมหลายครั้ง เช่น เรื่องปัจโจโรหณี (การก้าวลงจากบาป) และเรื่องนิพพานที่เห็นได้ด้วยตนเอง

ภาค ๔ เล่ม ๑๒ — มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ — โอปัมมวรรค — ๔. ภยเภรวสูตร

ภาค ๔ เล่ม ๑๒ — มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ — ๒๗. จูฬหัตถิปโทปมสูตร

ภาค ๔ เล่ม ๑๓ — มัชฌิมนิกาย มัชฌิมปัณณาสก์ — ๔๙. สุภสูตร (สุภมาณพบุตรโตเทยยพราหมณ์)

ภาค ๔ เล่ม ๒๐ — อังคุตตรนิกาย ติกนิบาต — วรรคที่ ๑ ชื่อพราหมณวรรค — ชาณุสโสณิ / ปัจโจโรหณี / นิพพานที่เห็นได้ด้วยตนเอง (สรุป)

ภาค ๔ เล่ม ๒๔ — อังคุตตรนิกาย ทสก - เอกาทสกนิบาต — วรรคที่ ๒ ชื่อชาณุสโสณิวรรค — ปัจโจโรหณี

หมวด ต

พราหมณมหาศาลผู้มีชื่อเสียง พักอาศัยอยู่ในตำบลบ้านพราหมณ์ชื่อมนสากตะ

ภาค ๔ เล่ม ๙ — ทีฆนิกาย สีลขันดวรรค — ๑๓. เตวิชชสูตร — พราหมณมหาศาลที่มนสากตะ (รวมตารุกขพราหมณ์)

พราหมณมหาศาลผู้มีชื่อเสียง พักอาศัยอยู่ในตำบลบ้านมนสากตะ ท่านมีป่ามะม่วงเป็นของตนอันเป็นที่ซึ่งพระผู้มีพระภาคเคยเสด็จแวะประทับ และเป็นบิดาของสุภมาณพ

ภาค ๔ เล่ม ๑๓ — มัชฌิมนิกาย — ๔๙. สุภสูตร (สุภมาณพบุตรโตเทยยพราหมณ์)

ภาค ๔ เล่ม ๑๓ — มัชฌิมนิกาย — ๕๐. สคารวสูตร — ป่ามะม่วงของโตเทยยพราหมณ์ ณ ปัจจลกัปปะ

หมวด ท

คฤหบดีผู้มั่งคั่ง ผู้เดินทางไปหาพระอานนท์เพื่อถามถึงธรรมที่ทำให้สิ้นอาสวะ เมื่อได้ฟังธรรมแล้วเกิดความชื่นชม จึงได้สร้างวิหาร ๕๐๐ แห่งถวายแด่พระอานนท์ และได้นิมนต์ภิกษุชาวกรุงปาตลิบุตรและชาวเวสาลีประชุมกันเพื่อถวายทานอย่างมโหฬาร

ภาค ๔ เล่ม ๑๓ — มัชฌิมนิกาย — ๒. อัฏฐกนาครสูตร (ทสมะ คฤหบดีชาวอัฏฐกะ)

หมวด ธ

พราหมณ์ผู้มีทรัพย์แต่ประมาท อาศัยพระราชาปล้นพราหมณ์คฤหบดี และอาศัยพราหมณ์คฤหบดีปล้นพระราชาเพื่อแสวงหาทรัพย์ ภายหลังป่วยหนักได้ฟังธรรมจากพระสาริบุตร และเมื่อสิ้นชีวิตได้ไปเกิดในพรหมโลก

ภาค ๔ เล่ม ๑๓ — มัชฌิมนิกาย — ๔๗. ธนัญชานิสูตร

หมวด ป

เศรษฐีผู้เป็นปู่หรือตาของโรหนะ ผู้ซึ่งพระนันทกะได้ปรารภเทศนาสอนมิให้เชื่อถือสิ่งใดเพียงเพราะฟังตามๆ กันมา

ภาค ๔ เล่ม ๒๐ — อังคุตตรนิกาย ติกนิบาต — มหาวรรค — พระนันทกะ สาฬหะ โรหนะ เปขุณิยเศรษฐี (สรุป)

ภาค ๔ เล่ม ๑๔ — มัชฌิมนิกาย — ๔๖. นันทโกวาทสูตร

พราหมณมหาศาลผู้มีชื่อเสียง พักอาศัยอยู่ในตำบลบ้านมนสากตะ เป็นผู้มั่งคั่งที่ได้รับพระราชทานจากพระเจ้าปเสนทิโกศลให้ครอบครองหมู่บ้านอิจฉานังคละ (เมืองอุกกัฏฐา) ภายหลังได้เข้าเฝ้าและฟังธรรมจนได้ดวงตาเห็นธรรม จึงประกาศตนพร้อมครอบครัวและบริวารเป็นอุบาสก

ภาค ๔ เล่ม ๙ — ๓. อัมพัฏฐสูตร

หมวด ม

เศรษฐีผู้เป็นบิดาสามีของนางวิสาขา (อันเป็นที่มาของชื่อ "มิคารมาตา" ของนางวิสาขา) ท่านมีหลานชายชื่อสาฬหะ

ภาค ๔ เล่ม ๒๐ — อังคุตตรนิกาย — เอตทัคคปาลิ — นางวิสาขา มิคารมาตา (อ้างถึงมิคารเศรษฐี)

ภาค ๔ เล่ม ๒๐ — อังคุตตรนิกาย ติกนิบาต — มหาวรรค — สาฬหะ หลานมิคารเศรษฐี (สรุป)

เศรษฐีชาวภัททิยนคร ผู้มีความมั่งคั่งและมีหลานชายชื่ออุคคหะ ท่านเป็นผู้กราบทูลขอและได้รับพระพุทธานุญาตให้ภิกษุรับเสบียงเดินทางและของ ๕ อย่างที่เกิดจากโค (ปัญจโครส) ได้

ภาค ๔ เล่ม ๕ — วินัยปิฎก — มหาขันธกะ — ทรงแสดงธรรมโปรดเมณฑกคฤหบดี

ภาค ๔ เล่ม ๕ — วินัยปิฎก — มหาขันธกะ — ทรงอนุญาตตามที่เมณฑกคฤหบดีขอร้อง (ปัญจโครส)

หมวด ร

เศรษฐีแห่งเมืองราชคฤห์ ผู้เป็นพี่ภริยา (พี่เขย) ของอนาถปิณฑิกเศรษฐี ท่านเป็นผู้มั่งคั่งที่จัดเตรียมภัตตาหารอย่างมโหฬารถวายแด่พระพุทธเจ้า อันเป็นต้นเหตุให้อนาถปิณฑิกเศรษฐีได้ทราบข่าวการอุบัติขึ้นของพระพุทธเจ้า

ภาค ๔ เล่ม ๗ — วินัยปิฎก — มหาขันธกะ — ทรงอนุญาตที่อยู่ ๕ ชนิด — เศรษฐีกรุงราชคฤห์ถวายวิหาร / อนาถปิณฑิก ทราบข่าวพุทธอุบัติ

หมวด ว

พราหมณมหาศาลผู้มีชื่อเสียง พักอาศัยอยู่ในตำบลบ้านพราหมณ์ชื่อมนสากตะ

ภาค ๔ เล่ม ๙ — ทีฆนิกาย สีลขันดวรรค — ๑๓. เตวิชชสูตร — พราหมณมหาศาลที่มนสากตะ (รวมวังกีสพราหมณ์)

มหาอุบาสิกาผู้มีความมั่งคั่ง ได้สร้างปราสาทถวายในบุพพาราม นางได้รับยกย่องจากพระพุทธเจ้าให้เป็นเอตทัคคะฝ่ายอุบาสิกาในทางถวายทาน

ภาค ๔ เล่ม ๒๐ — อังคุตตรนิกาย — เอตทัคคะฝ่ายอุบาสิกา — นางวิสาขา มิคารมาตา (ถวายทาน)

ภาค ๔ เล่ม ๑๒ — มัชฌิมนิกาย — ๓๗. จูฬตัณหาสังขยสูตร — ปราสาทของนางวิสาขา บุพพาราม

ภาค ๔ เล่ม ๕ — วินัยปิฎก — มหาขันธกะ — นางวิสาขาขอพร ๘ ประการ

ภาค ๔ เล่ม ๗ — วินัยปิฎก — ปาฏิโมกขฐปนขันธกะ — ปราสาทที่นางวิสาขา (อุโบสถ ปาฏิโมกข์)

หมวด ส

พราหมณ์ผู้มั่งคั่งที่ได้รับพระราชทานจากพระเจ้าพิมพิสารให้ครองกรุงจัมปา ท่านเป็นผู้มีทรัพย์มากและมีอิทธิพลจนมีผู้มาเรียนมนต์ด้วยเป็นจำนวนมาก ท่านได้สนทนาธรรมกับพระพุทธเจ้าและยอมรับว่าคุณสมบัติที่แท้จริงของพราหมณ์คือศีลและปัญญา

ภาค ๔ เล่ม ๙ — ๔. โสณทัณฑสูตร

หมวด ห

คฤหบดีผู้มั่งคั่งแห่งเมืองอาฬวี ผู้ได้รับยกย่องให้เป็นเอตทัคคะฝ่ายอุบาสกในทางสงเคราะห์บริษัทด้วยสังคหวัตถุ ๔ พระพุทธเจ้าตรัสสรรเสริญว่าท่านประกอบด้วยอริยทรัพย์ ๗ ประการและมีความปรารถนาน้อย

ภาค ๔ เล่ม ๒๐ — อังคุตตรนิกาย — เอตทัคคะฝ่ายอุบาสก — หัตถกะ อาฬวกะ (สงเคราะห์บริษัทด้วยสังคหวัตถุ ๔)

ภาค ๔ เล่ม ๒๐ — อังคุตตรนิกาย ติกนิบาต — เทวทูตวรรค — ตอบหัตถกะ อาฬวกะ เรื่องการบรรทมเป็นสุข / อริยทรัพย์ ๗

ภาค ๔ เล่ม ๒๓ — อังคุตตรนิกาย — อัฏฐกนิบาต — สรรเสริญหัตถกะ สงเคราะห์บริษัท ๔ / อัศจรรย์ ๘

หมวด อ

เศรษฐีชาวกรุงสาวัตถี ผู้มีทรัพย์มั่งคั่ง ท่านได้สละทรัพย์ซื้อสวนของราชกุมารเชตสร้าง "เชตวนาราม" ถวายไว้ในพระพุทธศาสนา ท่านได้รับยกย่องให้เป็นเอตทัคคะฝ่ายอุบาสกในทางถวายทาน

ภาค ๔ เล่ม ๑๔ — มัชฌิมนิกาย — ๔๓. อนาถปิณฑิโกวาทสูตร

ภาค ๔ เล่ม ๒๐ — อังคุตตรนิกาย — เอตทัคคะฝ่ายอุบาสก — อนาถปิณฑิกะ (สุทัตตะ) ถวายทาน

ภาค ๔ เล่ม ๗ — วินัยปิฎก — อนาถปิณฑิกคฤหบดี — เลื่อมใส สร้างเชตวนาราม

ภาค ๔ เล่ม ๗ — วินัยปิฎก — การถวายเชตวนาราม

คฤหบดีผู้มั่งคั่ง ผู้ได้รับยกย่องให้เป็นเอตทัคคะฝ่ายอุบาสกในทางถวายของที่ชอบใจ ท่านมีภรรยาสาวถึง ๔ คน และได้สละทรัพย์สินรวมถึงยอมยกภรรยาให้บุรุษอื่นโดยไม่มีจิตผิดปกติ ถือว่าโภคทรัพย์ในตระกูลตนเป็นของสาธารณะสำหรับผู้มีศีล

ภาค ๔ เล่ม ๒๐ — อังคุตตรนิกาย — เอตทัคคะฝ่ายอุบาสก — อุคคะ คฤหบดี ชาวกรุงเวสาลี (ถวายของที่ชอบใจ)

ภาค ๔ เล่ม ๒๓ — อังคุตตรนิกาย — อัฏฐกนิบาต — อุคคคฤหบดีชาวเวสาลี — ความอัศจรรย์ ๘ ประการ

คฤหบดีผู้มั่งคั่งและประกอบด้วยความอัศจรรย์ ๘ ประการ ทำนองเดียวกับอุคคคฤหบดีชาวกรุงเวสาลี

ภาค ๔ เล่ม ๒๓ — อังคุตตรนิกาย — อัฏฐกนิบาต — อุคคคฤหบดีชาวหัตถิคาม (ทำนองเช่นเวสาลี)

คฤหบดีผู้มีกำลังทรัพย์รับใช้พระพุทธศาสนา ได้รับยกย่องให้เป็นเอตทัคคะฝ่ายอุบาสกในทางอุปัฏฐาก (รับใช้) พระสงฆ์

ภาค ๔ เล่ม ๒๐ — อังคุตตรนิกาย — เอตทัคคะฝ่ายอุบาสก — อุคคตะ คฤหบดี (อุปัฏฐากพระสงฆ์)