เล่ม ๔๕ ปัฏฐาน ภาค ๖

ภาพรวม

(ได้กล่าวไว้แล้วในหน้า ๑๑๑๓ เช่นกันว่า ในเล่ม ๔๕ นี้ แบ่งออกเป็น ๓ หัวข้อ คือ (๑) ปัจจนียปัฏฐาน ปฏิเสธทั้งฝ่ายที่ถูกอาศัยและฝ่ายที่เกิดขึ้น (๒) อนุโลมปัจจนีย ปัฏฐาน ปฏิเสธเฉพาะธรรมที่เกิด (๓) ปัจจนียานุโลมปัฏฐาน ปฏิเสธเฉพาะธรรมที่ถูกอาศัย ดังจะแสดงตัวอย่างให้เห็นดังต่อไปนี้)

๑. ปัจจนียปัฏฐาน (ปฏิเสธทั้งฝ่ายที่ถูกอาศัยทั้งฝ่ายที่เกิดขึ้น)

เพราะอาศัยธรรมที่มิใช่กุศล (น กุสลํ ธมฺมํ) จึงเกิดธรรมที่มิใช่กุศล เพราะเหตุเป็นปัจจัย ฯลฯ

๒. อนุโลมปัจจนียปัฏฐาน (ปฏิเสธเฉพาะธรรมที่เกิด)

เพราะอาศัยธรรมที่เป็นกุศล จึงเกิดธรรมที่มิใช่กุศล (น กุสโล ธมฺโม) เพราะเหตุเป็นปัจจัย

(พึงสังเกตว่าคำว่า ธรรมที่มิใช่กุศล มิใช่หมายความว่าธรรมที่เป็นอกุศล เท่านั้น เพราะธรรมที่มิใช่กุศล อาจหมายถึงธรรมอื่น ๆ อะไรก็ได้ที่มิใช่กุศลก็แล้วกัน เช่น อัพยากตธรรม ขอยกตัวอย่างประกอบเช่น มิใช่สีขาว ไม่จำเป็นต้องหมายความว่าสีดำ เท่านั้น จะเป็นสีแดง สีเหลืองก็อยู่ในประเภท มิใช่สีขาว ด้วย)

๓. ปัจจนียานุโลมปัฏฐาน (ปฏิเสธเฉพาะธรรมที่ถูกอาศัย)

เพราะอาศัยธรรมที่มิใช่กุศล จึงเกิดธรรมที่เป็นกุศล เพราะเหตุเป็นปัจจัย ฯลฯ

จบความย่อแห่งพระไตรปิฎก เล่ม ๔๕

จบพระอภิธัมมปิฎก

จบ พระไตรปิฎกฉบับสำหรับประชาชน